Tóm tắt 30 giây

  • Cụm công trình vắc xin do GS.TS Nguyễn Đăng Hiền và 11 đồng tác giả thực hiện qua 54 đề tài, dự án, trong đó có 13 đề tài, dự án cấp Quốc gia.
  • Ba đơn vị IVAC, VABIOTECH và POLYVAC đã làm chủ công nghệ sản xuất 8 loại vắc xin ở quy mô công nghiệp, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.
  • Từ năm 1991, các đơn vị cung cấp khoảng 457 triệu liều cho Chương trình Tiêm chủng mở rộng và hơn 500 triệu liều cho tiêm chủng dịch vụ.
  • Giá thành vắc xin sản xuất trong nước bằng khoảng 1/4 đến 1/2 vắc xin nhập ngoại; doanh thu từ cụm công trình đạt khoảng 2.640 tỷ đồng.

Cụm công trình "Nghiên cứu, phát triển, ứng dụng vắc xin phòng chống một số bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi tại Việt Nam" vừa được Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước xem xét, đánh giá để đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 7. Kết quả cốt lõi của công trình là năng lực tự sản xuất vắc xin trong nước, hình thành qua nhiều thập kỷ tiếp nhận, cải tiến và làm chủ công nghệ.

Cụm công trình vắc xin được xây dựng từ 54 đề tài, dự án

Công trình do GS.TS Nguyễn Đăng Hiền cùng 11 đồng tác giả thực hiện, với sự tham gia của Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế (IVAC), Công ty VABIOTECH và POLYVAC. Tổng cộng có 54 đề tài, dự án ở các cấp: 13 đề tài, dự án cấp Quốc gia, 6 đề tài cấp Bộ và 35 đề tài cơ sở.

Các nghiên cứu tập trung vào những công đoạn then chốt của sản xuất vắc xin: chủng giống, nuôi cấy, thu hoạch, tinh chế, pha chế, đóng gói và kiểm soát chất lượng. Mỗi đơn vị đảm nhận một nhóm sản phẩm riêng.

Đơn vịVắc xin làm chủ công nghệ
IVACBCG phòng lao; DPT phòng bạch hầu - ho gà - uốn ván; cúm mùa IVACFLU-S
VABIOTECHHAVAX phòng viêm gan A; Gene-HBVax phòng viêm gan B
POLYVACMVVAC phòng sởi; MRVAC phòng sởi - rubella; Rotavin phòng tiêu chảy do vi rút rota

Mỗi loại vắc xin gắn với một bước tiến công nghệ cụ thể

Với vắc xin BCG, IVAC tiếp nhận dây chuyền từ Viện Sản dịch Trung ương năm 1978, khi công suất ban đầu chỉ 300.000–500.000 liều mỗi năm. Đến năm 1990, với hỗ trợ kỹ thuật của chuyên gia WHO và UNICEF, viện làm chủ hoàn toàn công nghệ BCG đông khô, không còn phụ thuộc chủng giống từ Viện Pasteur Paris. Các cải tiến sau đó ở môi trường nuôi cấy, cách thu hoạch và đông khô giúp vắc xin ổn định hơn, bảo quản lâu hơn.

Ở vắc xin viêm gan A HAVAX, VABIOTECH chuyển sang nuôi cấy trên chai nhựa 10 tầng, cho hiệu suất cao gấp 2–3 lần so với chai nhựa 3 lớp. Gene-HBVax là vắc xin tái tổ hợp đầu tiên sản xuất tại Việt Nam, dùng nấm men Hansenula polymorpha, thay cho cách làm từ huyết tương người trước đây.

POLYVAC hoàn thiện quy trình vắc xin sởi đông khô với công suất thiết kế 7,5 triệu liều/năm, phát triển tiếp vắc xin sởi - rubella có thể xuất khẩu, và làm chủ Rotavin từ chủng giống đến nuôi cấy trên tế bào Vero. Riêng IVACFLU-S, IVAC làm chủ toàn chuỗi từ nuôi cấy vi rút trên trứng gà có phôi đến kiểm định thành phẩm.

Vắc xin trong nước giúp tiết kiệm ngân sách và chủ động nguồn cung

Theo tổng kết của cụm công trình, từ năm 1991 đến nay các đơn vị đã cung cấp khoảng 457 triệu liều vắc xin cho Chương trình Tiêm chủng mở rộng và hơn 500 triệu liều cho tiêm chủng dịch vụ. Giá thành bằng khoảng 1/4 đến 1/2 vắc xin nhập ngoại trong khi chất lượng tương đương, qua đó giảm chi phí cho ngân sách và người dân.

Doanh thu từ hoạt động sản xuất, ứng dụng công nghệ của các đơn vị đạt khoảng 2.640 tỷ đồng. Một số sản phẩm đã được xuất khẩu. Quan trọng hơn, quá trình này để lại hệ thống chủng giống, quy trình sản xuất, kiểm định và đội ngũ nhân lực đủ sức làm chủ công nghệ vắc xin.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

  • Lộ trình "tiếp nhận – cải tiến – làm chủ" của ngành vắc xin là ví dụ cụ thể về chuyển giao công nghệ thành công qua nhiều cấp đề tài.
  • Kết hợp đề tài cấp Quốc gia, cấp Bộ và cấp cơ sở giúp nghiên cứu đi được tới quy mô công nghiệp.
  • Chỉ số giá thành và doanh thu cho thấy kết quả nghiên cứu có thể đo bằng giá trị kinh tế, không chỉ bằng công bố.

Cụm công trình vắc xin gồm những loại nào?

Có 8 loại: BCG phòng lao, DPT phòng bạch hầu - ho gà - uốn ván, HAVAX phòng viêm gan A, Gene-HBVax phòng viêm gan B, MVVAC phòng sởi, MRVAC phòng sởi - rubella, Rotavin phòng tiêu chảy do vi rút rota và IVACFLU-S phòng cúm mùa. Tất cả được sản xuất ở quy mô công nghiệp, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

Vắc xin sản xuất trong nước rẻ hơn hàng nhập bao nhiêu?

Theo số liệu của cụm công trình, giá thành vắc xin sản xuất trong nước chỉ bằng khoảng 1/4 đến 1/2 giá vắc xin nhập ngoại, trong khi chất lượng tương đương. Nhờ vậy, ngân sách nhà nước tiết kiệm được chi phí cho tiêm chủng mở rộng và người dân giảm chi phí khi tiêm chủng dịch vụ.

Cụm công trình đang được đề nghị giải thưởng gì?

Cụm công trình vừa được Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước xem xét, đánh giá để đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 7. Căn cứ là kết quả làm chủ công nghệ 8 loại vắc xin, khả năng cung ứng hàng trăm triệu liều và hiệu quả kinh tế đã đạt được.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng thông tin Bộ Khoa học và Công nghệ, mst.gov.vn (đăng ngày 08/11/2026)