Địa chất trầm tích Việt Nam: 40 năm nghiên cứu, hai bộ Atlas 1.000 trang

Mỗi tầng đá trầm tích lưu lại dấu vết của đại dương cổ, biến động kiến tạo và quá trình hình thành lãnh thổ qua hàng trăm triệu năm. Hệ thống hóa những dấu vết ấy là mục tiêu của cụm công trình "Địa chất Trầm tích Việt Nam – Lý luận và Thực tiễn", do GS.TS.NGND Trần Nghi cùng các cộng sự thực hiện.

Cụm công trình địa chất trầm tích gồm 5 công trình chọn lọc

Các công trình được chọn từ hàng chục đề tài, dự án thuộc nhiều lĩnh vực khoa học Trái Đất, trải từ đất liền ra thềm lục địa, từ các kỷ địa chất cách đây hàng trăm triệu năm đến biến động đới bờ hiện nay.

Hai bộ Atlas hệ thống hóa tư liệu trầm tích từ kỷ Cambri đến nay

"Atlas Trầm tích Việt Nam" quy mô 1.000 trang tập hợp ảnh vết lộ địa chất ngoài thực địa và hàng nghìn ảnh lát mỏng thạch học dưới kính hiển vi phân cực. Sách mô tả thạch học, khoáng vật, cấu tạo và môi trường thành tạo của các loại đá trầm tích tiêu biểu từ kỷ Cambri đến hiện đại, trên đất liền và thềm lục địa, kèm luận giải về biến động mực nước biển, hoạt động kiến tạo và lịch sử các bể trầm tích.

Bản tiếng Anh năm 2023 đưa hệ thống tư liệu này tới cộng đồng học thuật quốc tế. Hai bộ sách là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, giảng viên và nhà khoa học địa chất.

Nghiên cứu trầm tích tạo ra giá trị thực tiễn cho du lịch và quy hoạch biển

Năm 1998, hồ sơ Phong Nha - Kẻ Bàng chưa được UNESCO thông qua. Nhóm của GS. Trần Nghi tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) chuyển từ cách tiếp cận "địa mạo Karst" sang "địa chất Karst", chứng minh lịch sử vỏ Trái Đất khu vực kéo dài 400 triệu năm và tuổi hang động cổ nhất tới 32 triệu năm. Tháng 7/2003, Phong Nha - Kẻ Bàng được công nhận; doanh thu du lịch Quảng Bình từ khoảng 2 tỷ đồng/năm tăng lên mức hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Bản đồ địa chất tỷ lệ 1/4.000.000 công bố năm 2009 là bản đồ nền địa chất biển đầu tiên của Việt Nam lập theo phương pháp chiếu thẳng đứng các đơn vị địa tầng, làm cơ sở cho quy hoạch không gian biển, phân định bể dầu khí và tìm kiếm khoáng sản. Nghiên cứu đới bờ cửa Ba Lạt – cửa Đáy chỉ ra nguyên nhân xói lở ở bờ biển Hải Hậu và đề xuất các giải pháp như khơi thông dòng chảy, đê chắn sóng nhân tạo.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

• Dữ liệu nền địa chất là đầu vào cho quy hoạch biển, dầu khí, khoáng sản và du lịch.
• Xuất bản song ngữ giúp kết quả nghiên cứu trong nước tiếp cận cộng đồng học thuật quốc tế.
• Nghiên cứu cơ bản tích lũy dài hạn có thể tạo giá trị kinh tế cụ thể, như trường hợp Phong Nha - Kẻ Bàng.

Atlas Trầm tích Việt Nam có nội dung gì?

Atlas dày 1.000 trang, xuất bản năm 2019, gồm ảnh vết lộ địa chất thực địa và hàng nghìn ảnh lát mỏng thạch học dưới kính hiển vi phân cực. Sách mô tả đặc điểm các loại đá trầm tích tiêu biểu từ kỷ Cambri đến hiện đại trên đất liền và thềm lục địa Việt Nam.

Cụm công trình góp phần gì cho di sản Phong Nha - Kẻ Bàng?

Nhóm nghiên cứu áp dụng cách tiếp cận địa chất Karst, chứng minh lịch sử vỏ Trái Đất khu vực kéo dài 400 triệu năm và hang động cổ nhất có tuổi tới 32 triệu năm. Kết quả này góp phần để UNESCO công nhận Phong Nha - Kẻ Bàng là Di sản Thiên nhiên Thế giới tháng 7/2003.

Cụm công trình đang được đề nghị giải thưởng nào?

Cụm công trình "Địa chất Trầm tích Việt Nam – Lý luận và Thực tiễn" đang được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt 7, ghi nhận hơn 40 năm nghiên cứu của GS.TS.NGND Trần Nghi và các cộng sự.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng thông tin Bộ Khoa học và Công nghệ, mst.gov.vn (đăng ngày 05/11/2026 và 16/10/2026)