Chuyển giao công nghệ chiến lược: doanh nghiệp cần tham gia từ đầu

Robot, y sinh, chip bán dẫn, vật liệu tiên tiến và năng lượng tương lai đều được xem là động lực tăng trưởng mới, nhưng khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn còn xa. Đó là vấn đề chính của phiên thảo luận "Thúc đẩy chuyển giao và ứng dụng công nghệ chiến lược phục vụ phát triển kinh tế - xã hội" ngày 05/11/2026, thuộc Diễn đàn IRIFF 2026 do NAFOSTED tổ chức.

Thương mại hóa là phép thử của năng lực nghiên cứu

PGS.TS Lê Anh Sơn, Giám đốc Đại học Phenikaa, cho rằng robot cần tích hợp cảm biến, trí tuệ nhân tạo, định vị và điều khiển, không tổ chức nào tự làm toàn bộ được. Khó khăn lớn nằm ở khâu đưa kết quả ra thị trường: khác biệt tư duy giữa nhà khoa học và đơn vị triển khai, doanh nghiệp thiếu nguồn lực hoàn thiện kỹ thuật, tiêu chuẩn hóa, chứng nhận và tìm khách hàng.

Mô hình Phenikaa đề xuất: đại học nghiên cứu, doanh nghiệp spin-off (công ty tách ra từ nhóm nghiên cứu) hoàn thiện sản phẩm, các công ty trong tập đoàn làm khách hàng đầu tiên để thử nghiệm. Công nghệ định vị, lập bản đồ PNKX-LOC đã đi theo con đường này. Hệ thống robotaxi đang phát triển có thể nhận diện tới 300 đối tượng trong một khung hình và dự đoán hướng di chuyển.

Y sinh và vật liệu tiên tiến đã có sản phẩm ứng dụng

PGS.TS.BS Phạm Văn Hùng, Chủ tịch VABIOTECH, nêu các hướng ưu tiên trong y sinh: vắc xin thế hệ mới, liệu pháp tế bào, thiết bị y tế, vật liệu sinh học và in 3D trong y học. Rào cản còn lại là vốn, phòng thí nghiệm, thiết bị sản xuất, dữ liệu, quy trình thử nghiệm và nhân lực chất lượng cao.

TS. Đào Nguyên Thuận (Viện Khoa học Vật liệu, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) giới thiệu các kết quả đã ứng dụng:

• Vật liệu nano trong y sinh; cảm biến khí và cảm biến nhiệt độ cao;
• Lớp phủ bảo vệ thiết bị công nghiệp, lớp phủ phản xạ năng lượng mặt trời;
• Lớp phủ chống hà cho tàu biển, doanh thu khoảng 500.000 USD mỗi năm.

Hạ tầng dùng chung giúp tránh phân tán nguồn lực

Theo TS. Đào Nguyên Thuận, công nghệ phải được kiểm chứng và hoàn thiện qua nhiều quy mô thử nghiệm trước khi sản xuất, nên doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xác định bài toán thay vì chỉ nhận kết quả cuối. Ông đề xuất phát triển các trung tâm nghiên cứu xuất sắc được đầu tư dài hạn khoảng 10–15 năm, có hạ tầng dùng chung cho nhà khoa học nhiều viện, trường, giúp thu hút chuyên gia quốc tế và thúc đẩy nghiên cứu liên ngành.

Phiên thảo luận còn đề cập công nghệ sạc hai chiều trên xe điện, cho phép xe tham gia hệ thống năng lượng phân tán, và hợp tác quốc tế trong ứng dụng chip bán dẫn.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

• Doanh nghiệp nên tham gia đặt hàng và thử nghiệm từ sớm để rút ngắn đường ra thị trường.
• Mô hình spin-off kèm "khách hàng đầu tiên" nội bộ là cách giảm rủi ro thương mại hóa.
• Bài toán cụ thể của doanh nghiệp, như chống hà tàu biển, giúp nghiên cứu vật liệu có doanh thu.

Vì sao nhiều sáng chế chưa được khai thác hiệu quả?

Theo PGS.TS Lê Anh Sơn, nguyên nhân là khác biệt tư duy giữa nhà khoa học và đơn vị triển khai, trong khi doanh nghiệp thiếu nguồn lực để hoàn thiện kỹ thuật, tiêu chuẩn hóa, chứng nhận, tổ chức sản xuất và tiếp cận khách hàng.

Sản phẩm vật liệu nào đã có doanh thu đáng kể?

Lớp phủ chống hà cho tàu biển do Viện Khoa học Vật liệu nghiên cứu đạt doanh thu khoảng 500.000 USD mỗi năm, cho thấy tiềm năng thương mại hóa khi nghiên cứu giải đúng nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp.

Trung tâm nghiên cứu xuất sắc được đề xuất ra sao?

TS. Đào Nguyên Thuận đề xuất các trung tâm được đầu tư dài hạn khoảng 10–15 năm, có hạ tầng dùng chung cho nhà khoa học từ nhiều viện, trường, nhằm tránh phân tán nguồn lực, thu hút chuyên gia quốc tế và thúc đẩy nghiên cứu liên ngành.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng thông tin Bộ Khoa học và Công nghệ (đăng ngày 06/11/2026)